Achtzaamheid

Vipassana (Mahasi methode)

Vipassana is de meditatietechniek die door de Boeddha 2500 jaar geleden is uiteengezet in de Satipatthana Sutta. Vipassana of inzichtmeditatie onderscheidt zich wezenlijk van samatha of kalmtemeditatie, doordat het leert onderscheid te maken tussen feiten en concepten/ideeën en doordat het leert hoe feiten zich tot elkaar verhouden en wat hun aard is.

Vanaf midden 20e eeuw kwamen er vanuit Myanmar (Birma) in het Westen twee technieken van Vipassana bovendrijven: die van U Ba Khin (1899-1971) en die van Mahasi Sayadaw (1904-1982). De U Ba Khin methode is mede verbreid door Goenka (India, 1924-2013) en door Ruth Denison (VS, 1922-2015), en is in onze streken te beoefenen in het centrum Dhamma Pajjota (Dilsen, België).

Vanaf mijn eerste kennismaking met de leer (Dhamma) van de Boeddha in 1980 reken ik mijzelf tot de Mahasi-richting.

 

Sayadaw U Pandita: de opvolger van Mahasi Sayadaw

Toen Mahasi Sayadaw in 1982 overleed, werden er twee opvolgers gekozen. De eerste, U Sujata, overleed nog dezelfde nacht. Vanaf dat moment was U Pandita (1921 - 2016) de opvolger van Mahasi Sayadaw.

Er wordt regelmatig beweerd dat Sayadaw U Pandita niet de enige opvolger van Mahasi Sayadaw is geweest. Dit is onjuist. Het is hetzelfde als te beweren dat iemand die op de universiteit met een hoogleraar heeft samengewerkt of bij hem heeft gestudeerd diens opvolger genoemd kan worden.

Zijn verantwoordelijkheid als opvolger heeft Sayadaw U Pandita op indrukwekkende wijze ingevuld. Vanaf 1984 tot 2013 begeleidde hij eens in de twee jaar retraites in de Verenigde Staten. In 1996 stelde de Amerikaanse ex-monnik en journalist Alan Clements dat volgens hem in Westerse landen door leraren te veel een eigen methode werd gebruikt, en gaf U Pandita de volgende reactie hierop (Een Ware Vriend). In die jaren werd hem meer dan eens gevraagd zich in de VS te vestigen.

In 1998 werd in Myanmar met Amerikaanse steun het woudcentrum Hse Main Gon geopend, waar U Pandita sindsdien jaarlijks 60-daagse retraites speciaal voor buitenlanders begeleidde. In datzelfde jaar opende hij een meditatiecentrum in Lumbini, Nepal, waar sindsdien vooral Nepalezen en Westerlingen komen. Sinds 2010 is er na afloop van de 60-daagse retraite jaarlijks een Dhamma Family Gathering, waar de voortgang van de ontwikkeling van alle Panditarama-centra wordt geëvalueerd.

In 1990 heeft Sayadaw U Pandita zich losgemaakt van de Mahasi-organisatie. Naar mij in Myanmar van diverse kanten is verzekerd: omdat het toenmalige bestuur daarvan zichzelf belangrijker achtte dan de leraren. Niets wijst erop dat hij bij de Mahasi Sasana Yeiktha is weggegaan omdat hij zich wilde onderscheiden met een variant op de methode.

 

De Mahasi-methode in Nederland

(Zie ook: De zwijgcultuur doorbroken)

In 2012 maakte U Pandita kenbaar dat al degenen die in Nederland de Mahasi-methode willen onderwijzen, er goed aan zouden doen eerst hun eigen oefening verder te verdiepen. Er was sinds 1996 (lees Een Ware Vriend) duidelijk niet veel ten goede veranderd. Dit heb ik opgevat als een uitnodiging om aan een Special Retreat te gaan deelnemen: de jaarlijkse 60-daagse retraite in december en januari, speciaal voor Engelssprekenden.

Na mijn eerste Special Retreat was ik ervan overtuigd dat er nog veel meer verdieping mogelijk was. In 2013-14, 2014-15 en 2015-16 ben ik opnieuw gegaan. Zie hier mijn verslag van de eerste retraite, en daar dat van de laatste. Vanwege deze verdieping heb ik nooit behoefte gehad aan wat sommigen 'verbreding' noemen. (Er zijn zelfs mensen die verdieping met sektarisme verwarren. NOT. Het verschil tussen beide is mij uit ervaring duidelijk.) 

In 2015 was ik aanwezig bij de viering van het 25-jarig bestaan van de Panditarama-organisatie. In april 2016 is Sayadaw U Pandita op 94-jarige leeftijd overleden.

Afgelopen winter 2016-17 oefende ik twee maanden in Lumbini, bij U Vivekananda, in 1988 tot monnik gewijd door U Pandita. Voor komende winter 2017-18 heb ik inmiddels weer een Special Retreat in Myanmar geboekt.

 

De Mahasi-methode

In de Mahasi-methode zijn (net als in de 8-weekse Mindfulness-trainingen - MBSR) zitten, lopen en dagelijkse handelingen alle drie even belangrijk als oefenterrein. Respect voor de instructies is noodzakelijk voor vooruitgang. Basisobject bij de oefening is het lichaam, met name het element beweging, een van de vier elementen waaruit materie bestaat. Van daaruit kunnen ook gevoel, denken en natuurlijke verschijnselen object van mindfulness worden. Mindfulness neemt een centrale plaats in in de Vijf Beheersende Vermogens (vertrouwen, inspanning, mindfulness, concentratie en intuïtieve wijsheid). Benoemen of labelen richt de geest (vitakka, juiste gerichtheid, right aim ), zodat hij met het object kan versmelten (rubbing, vicara). Momentane concentratie (op opeenvolgende fysieke en mentale verschijnselen) heeft dezelfde kracht als duurzame concentratie op een concept.

Naast bovenstaande kenmerken is de Mahasi-methode te herkennen door de rol van moraliteit als volledig geïntegreerd onderdeel van de leringen (dus niet een ‘Ethische Code’ die ingelijst aan de muur hangt) en een algehele diepgang (in Westerse termen: eerder emotie, overgave en passie dan intellectualisme). Terwijl de Boeddha’s leer in het Westen aanvankelijk, in de 19e eeuw, als pessimistisch en nihilistisch werd beschouwd, en dit vervolgens veranderde in een zekere gereserveerdheid (‘realistisch’), brengt de leer volgens de Mahasi-methode een optimistische, blijde boodschap.

Op de pagina's 5-daagse Vipassana retraites10-daagse Vipassana retraites en Langere Vipassana retraites vindt u retraites waar Vipassana volgens de Mahasi-methode op een deskundige wijze wordt onderwezen. Zie ook de Startpagina Vipassana.